Muzaffer Özgen-Datça

ressam48@gmail.com

Geçmiş yıllarda Datça kültüründe önemli bir yeri olan İpek Böcekçiliği son yıllarda gençler tarafından tekrar yaşatılıyor.Yöresel dilde " Guş tutmak " diye söylenen ipekçilik tekrar gündemde.Özellikle Hızırşah köyümüzdeki dokuma tezgahlarında ipek ( bürümcük ) iplikle yapılan dokuma çalışmaları , ipek böcekçiliğine ilgiyi artırdı.

Öğrencim Hakan Görgülü'nün eşi Özlem de bu dokuma çalışmalarına katılanlardan.Hakan da böylece bu işe bulaşmış durumda , ailedeki herkes sağlıklı bir ürün alabilmek için Özlem kardeşimize yardımcı oluyor. Bursa'dan gelen küçük kurtçuklar ile başlayan serüven , kozaların toplanması ile şimdilik son buldu.Kozalar 10 gün içinde ipliğe dönüşecekler.Hakan Görgülü'nün ipek böceği beslediği mekana değişik zamanlarda giderek fotoğraflar çektim.

Tabii ben işe biraz geç başladım , kurtçuk aşamasını görüntüleyemedim.Anladığım kadarıyla Bursa ipek Böcekçiliğinin merkezi , oradan yollanan kurtçuklara Datça'ya gelinceye kadar yiyecek verilmiyor.Geldikleri gün dut yaprakları onların boyunda kırpılarak veriliyor.Sıcaklık gece gündüz 25 derece nem de %85 olmalı imiş.Bunlar yapılmazsa gecikmeler veya hastalıklar olabiliyor.

Hakan'ların ipek böceği besledikleri yere ilk gittiğimde bayağı şaşırdım , büyükçe bir mekan olduğu gibi ipek böcekleri ile dolu idi.Yaprakları yiyişleri duyuluyor ,oldukça obur oluyorlar.Özlem arkadaşımızın dediğine göre koza oluncaya kadar 20 dut ağacı kadar yaprak tüketilmiş.

Anlaşılacağı gibi biraz daha yaygınlaşırsa çevredeki dut ağaçları yetmeyecek.Onun için Hızırşah Muhtarlığı bu yıl değişik yerlere dut ağacı dikti.Kolay bir iş değil , gece gündüz başında bekliyorlar , her hareketleri kontrol ediliyor , sabah erkenden dut yaprağı temin ediliyor.

Özlem Görgülü'nün belirttiği gibi eskiden yüksük denilen ölçü ile alınan tohumlar, tülbentin içine konup vücut sıcaklığında kurtçukların çıkması sağlanırmış.Şimdi kurtçuklar Bursa'dan hazır geliyor. Özlem'ler bu yıl 30.000 kurtçuk getirmişler.

İpek böceği koza oluncaya kadar 4 kez uykuya yatıyormuş , bir gün boyunca uyuduktan sonra deri değiştiriyorlar.Bu uyku evrelerine yaş diyorlar.Deri değiştirinceye kadar sürekli yemleniyor. 4. Uykudan sonra 5. yaşta 10 gün süreyle çok aşırı dut yaprağı tüketiyorlar.Kaliteli koza elde edebilmek için o sürede çok iyi beslemek gerekiyor.

Normalde ipek böceği yeşil renkte oluyor , iç kısmı yeşil görünüyor.Sarma işlemine geçeceği zaman içleri temizlenip seffaf bir hal alıyorlar , sarı renge bürünüyorlar.Bir gün içinde kendi etraflarını örüyorlar , kozayı da 3- 4 günde tamamlıyorlar.İyi bir kozanın 50 m ipi olabiliyor bu 25- 30 m ye kadar iniyor.Eskiden bunun için kaç gelep ip elde edilmiş diye konuşulurmuş.

Koza örecek ipek böcekleri başlarını yukarı kaldırıp kafalarını sallamaya başlıyorlar , onları toplayarak palamut veya çam dallarının üzerine bırakıyorlar.

Özlem arkadaşımız bu işe gönül vermiş , ailesi de ona destek oluyor.Bir çok insanın özverisiyle olan bir iş.Datça'da yerel dilde ipek böceğine Guş diyorlar, ipek böcekçiliği işi için de Guş Tutmak deniyor.

Tezgahlardaki ipek ürünlere bakarken , bu yaşanılan aşamalar, harcanan emekler çoğu kez kimsenin aklına gelmez. İpliğin elde edilmesi ayrı bir konu , bunun tezgahlarda dokunması ayrı bir konu.

SAYFANIN DEVAMI