Bu sayfamda Datça'daki tarihi yel değirmenlerini işleyeceğim.Yarımada'nın gittiğim bir çok yerinde bu değirmenlere rastlıyorum. Bunlar özel şahıslara ait oldukları için bir şey yapılamıyor.Ancak bu kişilerden satın alınarak gerekli restorasyonlar yapılıp ziyaretçilere açılabilir . Tabii bu maddi kaynağı harcamayı göze alan bir mercih yok,böyle olunca da tepelerde bir anıt gibi duran bu yapılar yok oluyor.
Datça'da yel değirmeni dendiğinde ilk akla gelen yer Kızlan köyü oluyor. Datça'ya gelirken Kızlan köyü kavşağına gelmeden önce değirmenler görülüyor.Bunların bir çoğu bir tepenin üzerinde,bir kaç tanesi de daha düz bir alanda.Hepsi altıya yakın sayıdaki bu değirmenlerden bir tanesi Kaymakamlık tarafından restore edilerek kiraya verildi,şu an restoran olarak hizmet veriyor.
Restore edilen ve restoran olarak işletilen değirmen görülüyor.Bunun nasıl restore edilebildiğini yetkililere sorduğumda,bu değirmenin kamu arazisi içinde olduğunu;bu sayede restore edilebildiğini söylediler.Tabii bunların restorasyonu için gereken usta da çok önemli. Datçalı Ergin ustanın sayesinde bu değirmen ve Ilıcasu değirmeni restore edilebildi. Değirmenin içindeki aygıtlar çalışır vaziyette.
Restore edilen değirmenin hemen karşısındaki bu değirmen yabancı birisine ait diye biliyorum.Tamir edilmiş, ev olarak kullanılıyor.Bunun gibi Karaköy'deki değirmenin de akibeti aynı olmuş.Tabii özel mülk olduğu için dışarıdan çektiğim bir fotoğraf,bu kadar görüntüleyebildim.Aslında bu değirmenler restore edilerek burası da bir turizm merkezi olabilirdi.Şehrin dışında da olması müzik gibi konularda bir rahatsızlık da yaratmazdı.
Değirmenlerin yanından Kızlan Köyüne giden bir toprak yol var,oradan çektiğim fotoğrafda ev değirmen ve tepeye doğru ilk değirmen görülüyor.
Aslında taş işçilikleri mükemmel,biraz çabayla ayağa kalkmaları mümkün. Ama üstleri açıkta kaldığı için hava şartları mekanik aksamlarına çok zarar vermiş.
Bir tanesinin içindeki incir ağacı bayağı büyümüş.
Buralarda kullanılan ağaçlar dut ve uzun süre bozulmayan ağaçlardan olduğundan bir kısmı duruyor.
Bir değirmenin içini gösteren bu fotoğrafları geömiş yıllarda çekmiştim .Şimdi nasıl bilmiyorum . Alt katta ocak ve diğer kısımlar görülüyor.
Yukarı katlara taş merdivenle çıkılıyor.
Şu an hangisi hatırlamıyorum içindeki mekanik aksam duruyordu.
Görüldüğü gibi ağaçlar dut veya palamut gibi ağaçlar.
Tabii bu değirmenlerdeki yaşamın ,yaşayan kişilerden dinlenerek öğrenilmesi çok hoş olurdu. Rüzgarın durduğu zamanlarda neler yapılıyordu,uzak yerlerden gelenler nasıl zaman geçiriyordu,merak ettiğim konular.
Bu yel değirmenleri bir çok turistik yörede amblemlerde kullanılıyor, oraların sembolü . Oralarda nasıllar merak ediyorum. Yabancı bir ülkede olmuş olsaydı değerlerine paha biçilmezdi.
Klasik ressamların fırçasından çıkmış bir tablo gibi . Çok zaman değil bir müddet sonra bu tablolarda sadece binalar görülecek.
Çeşmeköy değirmenleri
Knidos'a giderken Çeşme Köy girişinde arka arkaya iki değirmen var.Akın bey'in araştırmasına göre bunların ustası buradan giden rumlardanmış.Sadece duvarları kalmış , içleri de depo gibi kullanılıyormuş.
Çeşme köydeki diğer değirmen Knidos yolu üzerinde düz bir tepe üzerinde. Üzerindeki yazıtta 1948 yılı ve Mehmet Bilgili yazıyormuş .Şu an ev gibi kullanılan değirmenlerden.
Çeşmeköy hudutları içindeki diğer bir değirmen , yüksek düz bir tepe üzerinde .Yeni sahiplerince ev gibi kullanılıyor sanırım.
Yazı Köyü Değirmenleri
Betçe bölgesinde değirmenler iki çeşit:1-Burada görülen değirmende olduğu gibi Yatay dönen kelebek değirmeni 2- Düşey dönen yel değirmeni .Kelebek değirmenleri her rüzgarda dönebilen değirmenler. Rüzgarı yönlendiren tahta perdelerle metal yelkenlere rüzgar vurarak dönme sağlanıyor.
Bu değirmen yazı köyü kalesinin karşısında Saranda denen mevkide Çalınca denen bir tepe üzerinde. İlginç bir tepe burada antik döneme ait duvarlara da rastladım. Bekir usta yapımı.
Akın Pilavcının verdiği bilgilere göre kelebek değirmenlerde dış ve iç olmak üzere iki duvar bulunuyor , bazılarının duvar kalınlığı iki metreyi buluyor. Bu değirmenlerin kalan diğer örnekleri taş yığını halinde , çoğu harçsız örülmüşler.
Değirmenin duvarlarının kalınlığı bu fotoğraflarda belli oluyor.
Yazı köyündeki diğer değirmen Yazı köyünden Ege denizine doğru giden yol üzerinde. Bir dereyi geçerek bu yola çıkıyorsunuz.
Bunun da sadece duvarları kalmış.Yapıldığı yer fazla yüksek değil bu yüzden zamanında fazla rüzgar alamadığı , randımanlı çalışamadığı söyleniyor.
İçindeki aygıtlardan geriye bir şey kalmamış.
Değirmende çevreden toplanan düzgün olmayan taşlar kullanılmış.
Kumyer yel değirmenleri
Kumyer Yakaköy'ün bir mahallesi , Yaka'dan Palamutbüküne inen yol üzerinde.Biz bu değirmenlere Palamutbükü tarafından geldik , arabayı kenara parkedip 500 m kadar yürünüyor.
Burada arka arkaya iki adet değirmen var.
Diğer Betçe değirmenlerine göre duvarlar daha düzgün görünüyor.
Datça Yerel Tarih Derneği Başkanı Akın Pilavcı'ya göre bu değirmenler 1940 yıllarda yapılmışlar ,1956 yıllarına kadar çalışmışlar.Yörede tanınmış değirmen ustası Hamdioğlu diye bilinen Mehmet Bilgili tarafından yapılmışlar. Motorla çalışan değirmenlerin oluşmasıyla da ömürlerini tamamlamışlar.
Kızlan değirmenlerinde olduğu gibi sağ taraflarında dar bir merdiven var , merdivenin sonunda yine kuzey tarafında bir pencere bulunuyor. Pencereden arkadaki değirmen görünüyor.
İlk değirmenin arka kısmı , dikkat edilirse ön ve arkadaki pencereler aynı hizada gibi görülüyor.
Bana Kapılar Güney Batı'ya bakıyor gibi geldi.
İkinci değirmen de birincinin benzeri. Akın bey'in anlattığına göre bu değirmen Palamutbükü'nde iki arsa satılarak yapılmış.
Alt katta ocak ve nişler var.
 i
Karaköy köyünün sahilindeki yel değirmeni, bir yabancı tarafından alınıp tamir edilmiş ev olarak kullanılıyor. Balkon bile yapılmış , arazinin etrafı da taş duvarlarla çevrili. Fotoğrafı yoldan geçerken çektim. Balkon olayı orjinalliği bozmuş.
Bundan sonra Yarımada'da rastlayıp fotoğraflarını çektiğim değirmenleri bu sayfada işlemeye devam edeceğim.Çevremizde neler varmış , neler oluyormuş insan gezince ve meraklı gözlerle bakınca görebiliyor. Bu değirmenler özel şahıslara ait olduğu için zamanla satılıyor , alanlardan bu eserlerin orjinalliğine zarar vermemelerini bekliyoruz.
Metin ve fotoğraflar izinsiz ve www.datcadetay.com adresi belirtilmeden kullanılamaz. Paylaşmak için linkini veriniz.
|
Webmaster
Muzaffer Özgen-Datça
ressam48@gmail.com
Resim Hocası Datça
Yetenek sınavlalarına girecekler ve resim yapmayı sevenler için
|
