www.datcadetay.com

Muzaffer Özgen-Datça

ressam48@gmail.com

Kasım ayının son günlerinde Yazı Köyü Çalıca mevkiinde yer alan Kelebek değirmenini fotoğraflamak için Arabamızı Belenköy'e giden yol üzerinde park ederek tepeye tırmandık.

Karşı tepede daha önce tırmanmış olduğum Yazı kalesi bulunuyor

Yazı Köyünden gelen yol ve ileride yazı Köyü görünüyor

Kelebek değirmenin bulunduğu tepeye yaklaşırken karşımıza daha önce de fotoğrafını çektiğim bu Knidos döneminden kalma duvarlar çıkıyor.

Kelebek değirmeni de göründü bu değirmenlerin diğer yel değirmenlerinden farkı yelkenin yatay eksen etrafında dönmesi ve bu yatay eksenin hiç yer değiştirmemesi.Bu değirmenlerden bugüne kadar kalan tek örnek bu değirmen.

Değirmen tepedeki düz bir alanın üzerine kurulmuş, çevresi antik duvarlarla çevrili.Büyük bir ihtimalle burası kutsal bir alanmış diye düşünüyorum.

İleride Saranda dağı ve sivri kayanın olduğu yerde Saranda kalesi var, daha önce çıkmıştık.

Kelebek değirmenleri ile ayrıntılı bilgiyi Datça Yerel Tarih Derneğinden Akın Pilavcı'dan aldım.

Harç kullanılmadan yapıldıkları için diğer kelebek değirmenlerinden günümüze bir taş yığını kalmış.Türkiye'de sadece Datça'nın Batı bölgesinde (Betçe ) görülen bu değirmenlerden yazı değirmeninin günümüze gelmesi harç kullanılması nedeniyledir, yapının içi ve dışı kireç harcıyla sıvanmış.

Değirmenin kapısının da bulunduğu tarafta duvarlar daha ince, kapının karşı tarafındaki duvarların daha kalın olması iğlik denen serenin bu kısma yakın olması.İğlik dönmeye başladığında iğlik'e bağlı fener taşı çevirerek dişliyi döndürüyor.Bu esnada yapının zarar görmemesi için bu kısım daha güçlü yapılmış.

Hidayetin değirmeni olarak bilinen bu değirmen yerden yaklaşık 2 m yükseklikte geniş bir taş duvara sahip.En geniş kısmında duvar kalınlığı 2 m ye yakın.Değirmenin geleneksel Datça mimarisinde olduğu gibi çatısı toprak dam. Fotoğrafta görülen volkanik görünüşteki bu toprak çatılarda kullanılırmış.Rüzgarla dönen yatay kısım çatının dışında yer alıyor. Burada 60 derecelik açılarla ve 120 cm genişliğinde birbirine paralel 12 seren bulunuyor.Altısı altta altısı üstte.Bu serenler birbirine zincirle bağlı.Serenler arasına yelken olarak metal( çinko ) levhalar çakılmış.İğlik dönmeye başladığında iğlik'e bağlı fener taşı çevirerek dişliyi döndürüyor.Değirmenin üstündeki yatay eksen etrafında dönen yelkenler her rüzgarda dönüyor.Yatay eksen hiç yer değiştirmediği halde serenler arasında bulunan kızaklı kapıların hareketi ile her durumda yelkenlere rüzgarın gelmesi sağlanıyor.

SAYFANIN DEVAMI