Bu sayfamda yıllar önce Datça yaşamında önemli bir yeri olan su değirmenlerini sizlere tanıtmaya çalışacağım . İlk olarak Datça merkezinde Ilıcasu göletinin sularıyla çalışan Belediye tarafından restore edilen Ilıcasu su değirmenini tanıtacağım . İlk olarak bu yaz seyircilere açılmış ve çok sayıda yerli ve yabancı tarafından ziyaret edilmiştir.
Ilıcasu Su Değirmeni
Ilıcasu değirmeni , Datça yarımadasındaki su değirmenleri içinde tek örnek, gezdiğim diğer değirmenlerde su yüksekten basınçlı bir şekilde akıtılarak değirmen taşının dönmesi sağlanırken, burada su değirmenin bitişiğindeki göletten alınıyor. Değirmen evi de günümüze sağlam olarak gelmiş nadir örneklerden .
Ilıcasu değirmeninin o zamanlardaki hali(Datça Yerel Tarih Derneği sergisinden)
Restorasyonu bittikten sonraki hali.
Datça Belediyesi tarafından restore edilen yapı 5 yıllığına Datça Yerel Tarih Derneğinin hizmetine verildi. Bu yıl 3. yıl oluyor, ondan sonrası ne olacak bilmiyorum.
Yukarıda bugünkü hali görünen su değirmeninin yapım aşamasında da fotoğraflarını çektim .Sabırlı bir çalışmanın sonunda nerelerden nereye gelinmiş daha iyi görülüyor.
Datça Yerel Tarih Derneğinden arkadaşlar devamlı değirmene gelerek çalışmaları takip ettiler.
Ilıcasu değirmeni iki kısımdan oluşuyor:1- Değirmen kısmı 2- ev kısmı
Datça Yerel Tarih Derneği değirmenlerde kullanılan malzemeleri toplayarak sergiledi.
Değirmen kısmının restorasyon çalışmaları sırasındaki fotoğrafı .Buradan değirmene su girişi oluyor.
Değirmenin arka kısmı, pencerenin olduğu yerdeki oyuktan gölün suları değir-mene geliyor. Burada bir kapak var su istenildiği zaman açılıyor.
Kullanılan suyun değirmenden çıktığı kısım.
Yapının restorasyonu gibi bu mekanik kısmın yapımı da Ergin usta'nın eseri
Datça Yerel Tarih Derneği sergi boyunca zaman zaman değirmene su vererek un öğüttüler.
Değirmen evinde altlı üstlü iki oda hazırlandı.Datça Yerel Tarih Derneğinden arkadaşlar üst odayı hazırlarken çektiğim fotoğraflardan.
Eşyalar Datça'nın değişik köylerinden toplanarak getirildi.Arkadaşların bazıla-rının annelerinden , ninelerinden kalan örgüler, çanak çömlekler , yastıklar, yorganlar vs.
Yapım aşamasında tavanlardan çektiğim fotoğraflar. Kargıların bu şekilde tavanda kullanıldığına ilk kez rastladım , Ergin ustanın marifetleri .
Değirmen evinin tavanı bitmiş halde
Dış kapının restorasyon çalışmaları sırasındaki hali
Ocak yapım aşamasında
 i
Değirmen evinin taşlık plajına bakan kısmı , restore çalışmaları sırasında geldiğimde çekmiştim .
Evdeki sadelik , ışık ne kadar hoş , sofraya oturasım geldi.
Datça MehmetAli Ağa konağı , Kızlan değirmeni ve nihayet Ilıcasu değirmeni; benim bildiklerim bunlar ellerine sağlık Ergin Usta. Bu gibi yapılarda restoras-yonu yapan ustalar çok önemli , yöreyi tanımak , o zamanların hikayeleri ile büyümek...Restore ediyorum diye kepaze edilen çok yapı gördüm . İzlediğim kadarıyla Ergin usta bu yapılarda çalışırken o günlere gidiyor.
DATÇA DEĞİRMEN DERESİ SU DEĞİRMENLERİ
Datça'da değirmen deresi diye anılan bir kaç yer var ve adı üstünde buralarda arka arkaya su değirmenleri var . Bugün gideceğim Hızırşah ve Karaköy köyleri arasındaki değirmen deresi . Bir vadi var ve buradan yağmur suları akıyor , herhangi bir devamlı akan , kaynayan su yok . Bu değirmenlerle ilgili Rahmetli Nihat Akkaraca bayağı araştırma yapmıştı . Ben de ne zamandır buraları görmek istiyordum kısmet bugünmüş.
Değirmen deresini gezmek için rehberim Mehmet Ermiş ile buluşmak üzere Karaköy'ün yolunu tutuyorum . Karaköy Datça yarımadasının Ege tarafında bir köy, Körmen limanı diye geçen limanından Bodrum-Datça feribotları kalkıyor.
Mehmet arkadaşla buluştuktan sonra Karaköy limanını geçer geçmez soldaki yola saparak Değirmen deresi gezimiz başlamış oluyor. Bu kısımda vadiler arasından ve hoş manzaralar içinden geçerek gidiyorsunuz.
Her taraf zeytin ve badem ağaçları ile kaplı
Kısa bir süre sonra ilk Değirmenle karşılaşıyoruz . Rehberimin demesi bu değir-men " Diakoğlu " değirmeni . Bir çok kısmı yıkılmış.
Suyun aktığı kısım , bu değirmen bir Rum'a aitmiş.
Suların aktığı dere şu an kuru , kışın buradan bayağı kuvvetli sular akarmış. Değirmenlerin olduğu devirde de su Haziran ayına kadar akmaya devam edermiş.
İkinci rastladığımız değirmen Rahmetli Öğretmen arkadaşım Şefik hocalara aitmiş . Burada vadi bayağı yüksek değirmen karşı tarafta , bu yüzden uzaktan fotoğ-rafını çekiyorum . İki değirmen arasındaki mesafe bir km yok .
Buralarda derenin aktığı vadi görünüyor.
Rehberim Mehmet bey , arkada görülen yolu takip edeceğiz.
Bir müddet gittikten sonra rastladığımız değirmen Mustafa Ali değirmeni imiş. Geziden sonra Karaköy kahvesinde Mehmet arkadaşla bir çay içtik, o sıra oraya gelenlerden biri Mustafa Ali'nin oğlu imiş . Bu değirmenlerin yabancılar tarafından yapıldığını ,Türklerin daha sonra bunların bazısını tamir ederek çalıştırdığını söyledi .1944 lü yıllardan bahsetti.
Bu değirmenin fotoğrafını çekerken ilerdeki değirmen de görülüyordu.
Arkada Datça'nın en yüksek dağı olan koca dağın görüntüsü de manzaraya ayrı bir güzellik katıyor.
Bu değirmenin adı Kadı değirmeni imiş. Fakat Rahmetli Nihat Akkaraca'nın bloğunda bu değirmenin fotoğrafı var . O buna Aleko değirmeni demiş ki araştırmıştır mutlaka . 30 aralık 2007 de çekilen fotoğrafta değirmende görülen bu yıkık kısım yok , sapasağlammış. Nihat ağbinin yazdığına göre Aleko Karaköy'ün ağası imiş.
Bu şekil değirmenlere ilk kez rastladığım için bana ilginç gelen , değirmenlerin suları bu yükseltilmiş kısımdan aşağı akıyor ya, dere aşağıdan akıyor su buraya nasıl geliyor oldu . Mehmet Bey'in açıklaması ; ileride kademenin yüksek olduğu bir yerden suyun buraya akması sağlanıyormuş.
Taşların tutturulmasında kullanılan harç , kireçten elde edilen bir harç . Eski Datça evlerinde de bu malzemeyi görüyorum.
Kadı değirmeninde suyun aktığı kısım.
Aşağıdan değirmenlere giden yol , biz buradan daha yukarıdaki bir yolu tercih ediyoruz.
Bu yollardan arabalar geçiyor ama riskli bir yol.
5. Değirmenimiz uzaktan göründü , Kemer değirmeni , oyuk olan kısmında bir kemer var.
Bu arada çalışma odamın penceresinden her gün seyrettiğim Kocadağ hep gözümüzün önünde.
Bu arada fotoğrafları yüklerken Kemer değirmenindeki bu ilginç görüntü de sürpriz oldu , bir yüzün profilden görünüşü. Ne demek istiyor acaba!
Değirmenin su oluğu oldukça uzundu.
Yola devam,etraftaki sessizliği kuş sesleri bozuyor. Burası aynı zamanda ileride doğa yürüyüşleri için iyi bir parkur olur, korunabilirse tabii , geniş araziler alınıp çevrilmiş ve yapılılaşmalar başlamış .
6. Değirmen Muratoğlu su değirmeni , şimdiki sahibi depo olarak kullanıyor.
İçinde eşyalar falan olduğu için uzaktan fotoğrafını çektim. Bu arada Rahmetli Nihat Ağbi'nin bloğuna bakarken , değirmen (dermenderesi) ne yaptığı bir gezi dikkatimi çekti. O olsaydı bu konularda ne bilgilere ulaşırdım kimbilir. Bu değirmenle ilgili şunları yazmış:
"İleride bu değirmenler hakkında uzun uzun yazacağım . Vadinin daha yukarılarında bunlardan daha ihtişamlı su değirmenleri var. O değirmenlerden biri de Karaköylü Muradoğlu’nunmuş. “Muğla’da vali olacağına Datça’da değirmenci ol” dedikleri yıllarda Muradoğlu , Eski Datça’nın en güzel kızı Salise'ye talip olmuş ve onunla evlenmiş . Kızın diğer talipleri şaşırıp kalmışlar. Kızını bir çuval unun hatırı için verdiğini anlatan bir mani bile yakmışlar, kızın babasına:
Ekmek Attım fırına
Bişmedi galdı yarına
İmamalisi Gızı vemiş
Bi çuval kokar una.
Kızın Babasının adı İmam Alisi, yani İmamın Ali. Maniyle demek istemişler ki, güzelim kız, bir çuval unun hatırına gitti. Ya... İşte böyle!Değirmenler o yıllarda o kadar önemliydi ki…(NİHAT AKKARACA -nihatakkaraca.blogspot.com)
Burada yol patika halini alıyor.
Yedinci değirmenimizin ismimi Rehberim bimiyor, Arkadaşlar bulacaklardır.
Kocadağın eteklerinde evler görülüyor.
Bu son değirmenlerin su akan kısımları daha sağlamca.
Bütün su değirmenlerinin kulemsi kısmının altında değirmen kısımları var, büyük bir kısmı harap olmuş , suyun aktığı kısım ve bir çoğunda ocak belli oluyor. Rahmetli Nihat Akkaraca bu konularda bayağı araştırmalar yapmıştı , değirmenlerde geçen zamanlarla ilgili . Buralarda günlerce beklenildiği olurmuş.
Son değirmenimiz görüldü, buraya kadar tahmini 10 km lik bir parkur var . Yürümek için yol oldukça elverişli . Son değirmenimiz Hızırşah Köyü arazisinde , Köylülerin Puslular dedikleri bir mevkide . Nail Kaya su değirmeni.
Bu değirmen diğerlerinden farklı;hem daha büyük ve daha sağlam kalabilmiş hem de çift oluklu .Olukların altında ayrı değirmen taşları varmış .Suyun gittiği kanal da çift gidişli.
Değirmen kısmında ortada duran boşluk ocak.
Aşağıda akan derenin suyunun belirli bir seviyeden bu yüksekliğe gelmesi sağlanıyor.
Yukarıdan gelen suyun geldiği oluklar bu değirmende duruyor.
değirmende kullanılan suyun tekrar dereye döndüğü kısımlar . Çift oluklu bir değirmen olduğu için bunun yanında bir tane daha var.
akan suyun izi hala belli.
Değirmenden karayoluna tırmanıyoruz,bu kısım bayağı çalılık.
Çıktığımız yol Mesudiye yolu , karşı tarafında benim daha önce tırmandığım, tepesinde kale bulunan Yarıkdağ var.
Yolun bu tarafı yarımadanın Marmaris tarafına gidiyor. Bu parkurun bir kısmı araba ile de alınır ama Jip gibi bir araç gerekli , sonra kışın yağmurlarda yol bozulabilir .Yürüyüşe bizim son geldiğimiz nokta olan Puslular'dan başlanı-labileceği gibi , Karaköy tarafından da başlanabilinir. Her ikisinde de bir aracın sizi bitim noktasında beklemesi gerekir, özellikle Karaköy'den başladıysanız.
DEĞİRMENBÜKÜ SU DEĞİRMENLERİ
Datça yarımadasının en ucundaki köylerinden Yazı'da su değirmenlerinden dolayı Değirmenbükü ismini almış vadide de su değirmenleri bulunmakta. Bunlarla ilgili ayrıntı ve fotoğraflar için tıklayınız.
SINDI SU DEĞİRMENİ
Sındı su değirmeni bu virajı döner dönmez
14 mart 2010 tarihinde Knidos'a giderken dikkatimi çekti , daha önce burada bir su değirmeni olduğunu duymamıştım . Hemen yol kenarında , Sındı köyü arazisi içinde . Arabadan inerek fotoğraflarını çektim , Zaim değirmeni deniyormuş.Yaşı ile çelişkili rakamlar veriliyor ,kimi 200 yıllık derken kimi 400 yıla kadar gidiyor. Sonuç olarak tarihi bir yapı , Yaşanan bir zamanın geride kalan nadir kanıtlarından.
Nisan ayında kaçırdığım bir nokta oldu mu diye su değirmenine tekrar uğradım.
Datça'da gördüğüm çift oluklu 2. değirmen ve diğer su değirmenleri içinde en sağlam kalanı , onarılarak eski halini alabilir.
Değirmen binasının duvarları sağlam olarak duruyor.
Değirmen binası dikdörtgen bir odadan ibaret , içinde ocak ve kullanılan suyun çıkış yerleri var.
Yapının yanında küçük bölümler var , depo veya hayvan barınağı sandığım bu bölümler için Sındı köyünde bilgi aldım;bu kısımlar kara kovan dediğimiz arı kovanları için yapılmış (arı baskısı deniyor), üstü kapalıymış.
Değirmenin yanından akan dere görülüyor,köylüler Ulu dere diyor.Bu dereler sadece yağmur mevsiminde akıyor. Nisan ayının ortasında su kesilmişti.
Değirmenin kulesinden değirmen binasının görülüşü . Aşağıda çift su çıkışı da görülüyor.
Fotoğraf ve metinler izinsiz kullanılamaz |
