Diğersayfalar
|
| |
Muzaffer Özgen-Datça
muzafferozgen48@hotmail.com
|
Hızırşah Köyü Gelep Şenlikleri
Hızırşah Köyü Geleneksel El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Projesi Kapsa-mında başlatılan İpek böceğinden iplik elde edilmesi çalışmalarının Kozadan ipek çekme kısmı için 7 Haziran Pazartesi günü Hızırşah köyüne gittim. Bahar ayında yumurtadan tırtılların çıkması ile başlayan ipek yolculuğunun son kısmı. Bundan sonrası ipliğin el dokuma tezgahlarında dokunmasına kalıyor.
Hızırşah köyü ile ilgili olarak Datça Köyleri sayfamda bilgi vermiştim ,bir çok etkinliğin yaşama geçirildiği bir köyümüz.Tabii bunda Hızırşahlı bayanların rolü büyük , herkes işin bir ucundan tutarak destek oluyor. Bu seferki etkinlik ipek kozalarının iplik haline getirilişi.Yavaş yavaş ortadan kalkan bu gelenek Hızırşah köyünde yaşatılmaya çalışılıyor.
İpek kozaları kaynayan kazanın içinde iken kozalardan çıkan ince parçalar bu işin ustası bayan tarafından iplik haline getiriliyor. Köyde bu işi yapabilen iki bayan var , çok ustalık ve dayanıklılık isteyen bir iş . Kozalardan gelen ince iplikçikleri birleştiren el devamlı kaynar suya temas etmek durumunda kalıyor.Kozaların başındaki kişi Yandaki kovadaki sudan eline sık sık dökerek elinin yanmasını azaltmaya çalışıyor, saatlerce aynı yerde oturmak bile başlı başına bir iş.
İpek böceği kozalarını örecek erginliğe ulaştığında bırakılan dalların üzerinde kozasını örmeye başlar. Kendisi kozanın içinde kalarak bir haftaya yakın bir süre bu işleme devam eder. Kozaların bir kısmı kelebeklerin çıkıp yumurta vermesi için ayrılır , diğerleri ise boğma denilen bir yöntemle içindeki tırtıllar öldürülerek iplik elde etmede kullanılır.
İpek böceği bu kozaları örerken içinde kalıyor ve ve tırtıla dönüşüyor, tırtıl kelebek oluyor,d işi ve erkek kelebekler vasıtasıyla oluşan yumurtalarla bu döngü devam edip gidiyor.Kozalar zamanında işlenmek zorunda yoksa kelebekler kozaları yarıp dışarı çıkıyor.Bayanlardan birisi bu kelebeklerden bulup getirdi,
Diğer makinamla çektiğim fotoğraf da böyle , iki kelebek . Bunlardan elde elde edilen yumurtalar belli koşullarda saklanarak baharda dut ağaçlarının yapraklanmasıyla bir kuluçka süresinin ardından tırtıl olarak tekrar yaşama dönüyor. Koza örecek aşamaya kadar bu tırtıllar hızla büyüyerek 8 cm ye yakın bir büyüklüğe ulaşıyorlar.
Kazanın başındaki bayanın elinden gelen ipliği başka bir bayan uçlarında çıkıntılar bulunan dikdörtgen bir tahtaya sarıyor, bu tahtaya Gelep deniyor .Sarılan ip çıkarıldığında çile şeklinde oluyor, çileler düzeltilip yıkandıktan sonra kuruması için iplere asılıyor.Kazandan gelen ipliği Gelepe sarma işi bayağı yorucu , bayanlar sık sık değişerek dinleniyorlar.Kazan başındaki işlem de çok yorucu ama bu köyde o işi sadece iki bayan yapabildiği için fazla dinlenme şansları yok.
Rahmetli Datçalı Araştırmacı yazar Nihat Akkaraca'nın " Zamanın Sesi- Datça Manileri " kitabındaki Bürümcük Göynek öyküsünde bu konularda bilgi veriliyor.
" Çeyizin çoğu ipekten yapıldığından , her ev her yıl , mutlaka ipekböcekçiliği yapardı. İpek böceği işine Datça'da Guş Tutmak derlerdi. Nisan ayı başlarında dut ağaçları tomurcuklanmaya başladığında gelirdi böcek tohumu Bursa'dan .Tohumu getirip satan belli kişiler vardı Eski Datça'da .Tohum yüksükle satılırdı .Yapılacak ipeğin ölçüsü önce yüksük , sonra da Gelep'ti. Kaç yüksük tohumdan , kaç Gelep ipek almış , bu konuşulurdu. Elde edilen ipeğin onbeş- yirmi kat bir arada bükülmüşüne de Bürümcük denirdi. Bürümcükten dokunan gömlekler çeyizin en önemli kısmını tutardı. Gömleğin yanında , çeyiz olarak verilen para keseleri, uşkur,peşkir, çevre, yatak çarşafları , yatak takımları hep bu ipekten yapılırdı. Ama bunlar önemsenmez, mutlaka gömlek sayısı üzerinde durulurdu" derken Datça Kültüründe ipek böcekçiliğinin önemini de belirtmiş oluyor. Bürümcük Göynek o zamanlar Kızlan köyünde söylenen bir maninin hikayesi.
Gereme'nin denizi
Bak solmuş gül benizi
Yirmi beş göynek çıktı
Ünlü kızın çeyizi
(Nihat Akkaraca-Datça Manileri)
Hızırşah'lı çiğdem kızımız ipek bürümcük giysisi ile
Nihat Akkaraca "Datça manileri kitabında bürümcükle ilgili söylenen bir maniyi açıklarken " Eski günlerde bürümcük işi gerçekten önemli bir kadın işiydi. İpek böceklerinin çıtlatılması, beslenmesi,temizlenmesi,ipeğin çekilmesi, çözülmesi,dokunması ve işlenmesini sadece kadınlar yapardı. Bunların içinde bir de bürümcüğün bükülmesi vardı. Bu iş tarlada , yolda her yerde yapılırdı. Kadın boş zamanlarında yerine göre bürümcük büker ,ipekle oya ve nakış işleri yapar, boş durmazdı "dedikten sonra maniyi söylüyor.
Büke giderim büke
Bürümcük büke büke
Yaz yarine mektubu
İçini döke döke
Nihat Akkaraca ( Zamanın sesi- Datça Manileri ) Burada Nihat Akkaraca Ağabeyimi de saygıyla anıyorum .11 Şubat 2009 da kaybettiğimiz Nihat akkaraca Araştırmalarıyla Datça'nın geçmiş yıllarına ışık tutmuştur, sitemdeki Nihat Akkaraca sayfamda kendisi ile ilgili bilgi veriyorum.
Gelep sararken
Üretilen ipliğin dokunarak kumaş haline geldiği tezgahların bulunduğu kısım .Eski ilkokul binası bu işler için kullanılıyor.Sınıflarda değişik tezgahlar , üretilen malzemelerin sergilendiği raflar var.
Dokuma işi için her şey hazır.
Üretilen ürünleri burada satın alabiliyorsunuz
Hızırşahlı bayanların dokuduğu bir banyo havlusu görülüyor.Tezgahlarda ipek ipliğin yanısıra , pamuk ve keten ipliklerle de çalışmalar yapılıyor.Fotoğrafta görülen Yaşar Aydoğan arkadaş ve eşi bu etkinliklerde yıllardan beri etkin rol alıyorlar.
Bu işlem akşama kadar sürecekmiş.
Her bir kozadan gelen çok ince bir iplik bayanın elinde toplanarak belirli kalın-lıkta bir iplik oluyor. Bu işlem esnasında bayanın eli çok ustaca bu iplikleri birleştiriyor.Kamera çekimlerinde bu daha güzel görünüyor.Çektiğim filmi de en kısa zamanda hazırlayıp sayfama koyacağım.
Biraz ilerideki kazanlarda da ziyaretçiler için keşkek hazırlanıyor. Bu gelenek geçmişte Kozadan ipek çekilen ev sahibi tarafından yerine getiriliyordu.
Etkinliği ziyaret eden Datça Kaymakamı ve Milli Eğitim Müdürü çiçeklerle karşı-lanıyor.
Bastonla yürüdüğüne bakmayın köye gelirken durdum ve teyzeyi arabama aldım , tarlasından geliyordu.
Fırsat buldukça elin hareketlerini ve ipliklerin görünüşünü yakalamaya çalıştım.
Köy Muhtarı Mehmet Çengel keşkek karıştırarak bayanlara yardım ediyor
Köy bayanları keşkekleri dağıtmak için hazırlanıyorlar.
Bu arada gelen ziyaretçilerin ilgisini kazan başındaki çalışma çekiyor
Bir ara köyün sokaklarına girerek bir kaç eski ev fotoğrafı çektim. Döndüğümde Kazan başındaki bayan değişmişti. Bir kaç fotoğraf daha çekerek köyden ayrıldım. Gelecek günlerde dokudukları çalışmaları sergileyeceklermiş , bir çok köyümüze örnek olması açısından Hızırşahlı bayanlarımızın çalışmaları gurur verici, kendilerini kutluyorum.
|
|
