Size bu sayfamda Emin Geremeli'nin Kızlan köyündeki un değirmenini tanıtacağım.Geçmişte buğdayı öğüten taşları döndürmek için su ve rüzgar gücü kullanılırken Emin dayı'nın değirmeninde bu işi bir elektrik motoru yapıyor. Gücün dışındaki düzenekler ve çalışma şekli eski değirmenlerle benzer.Ve Datça'da çalışan bu tür değirmenlerin sonuncusu olduğu için sayfama koymak gereğini duydum. Emin Geremeli ismini web sitemdeki Emecik Kalesi sayfamı izleyenler hatırlayacaklardır.Ben kendisinden bahsederken Emin dayı diyorum , 83 yaşında kendisine uzun ömürler diliyorum ama ondan sonra bu geleneğin devam edeceğini pek sanmıyorum. Yörede ekilen buğdayların öğütülmesi , kalitesi açısından önemli bir yer.
En üst kısımdan başlayarak sistemin parçalarını sizlere tanıtacağım. Bu büyük sepet , buğday buraya dökülüyor.
Oradan alttaki küçük sepet denilen yere geliyor
Alttaki taşa giden oyuk kısma taşın boğazı deniliyor
Mil döndüğü zaman çıkıntılı tahta kısım sallanıyor Yay vasıtası ile küçük sepet sallanarak buğday belirli bir oranda aşağıya dökülüyor, oradan taşın altına geçiyor.
Yuvarlak kısmın içersinde üst üste iki taş var , alttaki sabit oluyor , karazımpara diye bir taşmış ,istanbul' dan gelmiş
Bu değirmenle su ve yel değirmenlerinin çalışma şekli aynı , yalnız burada mili döndüren güç elektrik motoru. Dönüş hızını ona göre ayarlamak gerekiyor, unun lezzetli olmasında bu husus önemli .Düzeneğin kurulmasını Reşadiyeli Ergin usta yapmış.
Emin dayı burada alttaki taşı gösteriyor.Ön kısımda görülen dümenle üstteki taş hareket ettiriliyor. Buğday öğütüleceği anda taş indiriliyor , bu ayarı nasıl yaptığını sorduğumda unun gelişinden , taşın duruşundan , sesinden gibi bir takım belirtilere göre kareket ediyormuş.
Bana taşı nasıl hareket ettirdiğini gösterirken
Değirmen 1977 yılında işlemeye başlamış ( 33 yıl ) , eşim de zamanında buradan un almıştı ama o zamanlar Emin dayı'yı tanımıyordum.
Buradan herkes un alabilir mi diye sorduğumda " alabilir ama şimdi buğday bitti, çıkıncaya kadar beklicez. Bu değirmende genellikle yörede ekilen buğdayı öğütüyoruz, müşteri getirirse ,Cumhuriyet 75 ( buğdayın cinsi ) öğütüyoruz beyaz renkte kaliteli un oluyor "diye cevap verdi Emin dayı.
Dümenin yanındaki bu kısma çuval bağlanıyor, un içine dökülüyor.
Metin ve fotoğraflar izinsiz ve www.datcadetay.com adresi belirtilmeden kullanılamaz. |